Spelregels Jeu de boules (petanque)
Werpcirkel, but op 6 tot 10 meter en tellen tot 13
Door Redactie Spelregelwijzer · gecontroleerd op 13 oktober 2026
Bron: officieel reglement (Reglement voor de Petanquesport (RPS), NJBB)
Dit heb je nodig
- metalen boules: 3 per speler bij 1 tegen 1 en 2 tegen 2, 2 per speler bij 3 tegen 3
- 1 but (het kleine doelballetje, 30 mm doorsnee)
- een werpcirkel of iets om een cirkel in de grond te trekken
- een meetlint voor twijfelgevallen
- een baan van grind, gravel of hard zand
Jeu de boules, officieel petanque, speel je met metalen ballen en een klein doelballetje, het but. De regels draaien om één ding: twee teams proberen hun boules dichter bij het but te krijgen dan de tegenstander. Na elke werpronde krijgt één team punten: één voor elke boule die beter ligt dan de beste van de ander. Wie het eerst 13 punten heeft, wint.
De regels van jeu de boules in het kort
- Je speelt 1 tegen 1, 2 tegen 2 of 3 tegen 3.
- Je werpt vanuit een cirkel, met beide voeten op de grond en binnen de lijn.
- Het but ligt op 6 tot 10 meter van de cirkel.
- Het team dat niet het dichtst bij het but ligt, moet werpen.
- Alleen het team met de beste boule scoort: 1 punt per boule die beter ligt dan de beste van de tegenstander.
- De partij gaat tot en met 13 punten.
Doel van het spel
Leg aan het eind van een werpronde meer boules dichter bij het but dan de beste boule van de tegenstander. Het team dat als eerste 13 punten bereikt, wint de partij.
Baan en materiaal
- Kies een baan. Petanque mag op elke ondergrond. Voor toernooien noemt het reglement banen van 15 bij 4 meter, met 12 bij 3 meter als kleinste toegestane maat.
- Maak twee teams en verdeel de boules: bij tripletten (3 tegen 3) heeft elke speler 2 boules, bij doubletten (2 tegen 2) en enkelspel elk 3. Elk team heeft dus 6 boules, in het enkelspel 3.
- Toss om wie mag beginnen. Het winnende team kiest de plek om te starten en gooit het but uit.
- Trek of leg de werpcirkel. Een getekende cirkel is 35 tot 50 cm in doorsnee, een kant-en-klare cirkel heeft een binnenmaat van 50 cm. De cirkel ligt minstens 1 meter van elk obstakel.
- Werp het but vanuit de cirkel uit. Het moet op 6 tot 10 meter van de binnenrand van de cirkel liggen, minstens 50 cm van een obstakel en van de achterlijn, en zichtbaar zijn vanuit de cirkel.
- Markeer de plek van het but, zodat je het kunt terugleggen als het per ongeluk wordt verplaatst.
Zo verloopt het spel
Een partij bestaat uit werprondes. In elke werpronde gooien beide teams al hun boules.
- Eerste bouleEen speler van het team dat het but uitwierp, gooit de eerste boule en probeert die zo dicht mogelijk bij het but te leggen. Dat hoeft niet dezelfde speler te zijn als degene die het but gooide.
- De tegenstander antwoordtNu werpt het andere team. Dat blijft werpen tot het een boule dichter bij het but heeft liggen dan de beste van de tegenstander, of tot de boules op zijn.
- Wie niet op punt ligt, werptZo gaat het de hele werpronde door: het team dat op dat moment niet de dichtstbijzijnde boule heeft, is aan de beurt. Binnen een team bepaal je zelf wie gooit.
- Plaatsen of schietenJe mag een boule dicht bij het but neerleggen (plaatsen) of een boule van de tegenstander wegspelen (schieten). Ook het but mag je raken en verplaatsen. Het blijft geldig zolang het op toegestaan terrein ligt.
- Boules op, de ander maakt afHeeft één team geen boules meer, dan werpt het andere team de rest en probeert er zo veel mogelijk beter te leggen.
- Tellen en omdraaienZijn alle boules gespeeld, dan tel je de punten. Raap geen boules op voordat beide teams het eens zijn over de score. Het team dat scoorde, trekt een cirkel rond de plek waar het but lag en werpt van daaruit het but uit voor de volgende werpronde, de andere kant op.
Fouten en bijzondere situaties
Uit het Reglement voor de Petanquesport (RPS), de Nederlandse vertaling van het internationale reglement.
| Situatie | Wat gebeurt er |
|---|---|
| But ligt na het uitwerpen niet goed (te kort, te ver, niet zichtbaar) | Je krijgt één poging. Mislukt die, dan legt de tegenstander het but op een geldige plek. Jouw team werpt nog wel de eerste boule. |
| Voet op of buiten de cirkel, of voet van de grond voordat de boule landt | Dat is een overtreding. De voeten blijven binnen de lijn en op de grond tot de boule de grond raakt. |
| Boule rolt helemaal over de uitlijn | De boule is ongeldig en gaat uit het spel. Een boule die op de lijn ligt, telt nog. |
| But wordt van het terrein gespeeld of raakt verder dan 20 meter of dichter dan 3 meter van de cirkel | Het but is ongeldig. Hebben beide teams nog boules, of geen van beide, dan telt de werpronde niet. Heeft maar één team nog boules, dan krijgt dat team 1 punt per boule die het nog in de hand heeft. |
| Twee boules van verschillende teams liggen even ver | Hebben beide teams nog boules, dan werpt het team dat het laatst wierp opnieuw, daarna het andere, om en om tot er verschil is. Zijn alle boules op, dan scoort niemand. |
| But of boule verschuift door wind, een toeschouwer of een boule van een andere baan | Het wordt teruggelegd, als de plek gemarkeerd was. |
| Te lang wachten | Je hebt hooguit 1 minuut om je boule te werpen. |
Puntentelling bij jeu de boules
Een werpronde eindigt als beide teams al hun boules hebben gespeeld. De partij eindigt zodra een team 13 punten heeft. Er is geen verschil van twee punten nodig. In voorrondes van toernooien wordt soms tot 11 gespeeld.
Na elke werpronde kijk je welk team de boule heeft die het dichtst bij het but ligt. Alleen dat team scoort. Het krijgt 1 punt voor elke boule die dichter bij het but ligt dan de beste boule van de tegenstander. Bij 3 tegen 3 of 2 tegen 2 kun je dus hooguit 6 punten in één werpronde halen, in het enkelspel hooguit 3. Bij twijfel meet je. Dat doet het team dat de laatste boule wierp, en de tegenstander mag nameten. Met je voeten meten mag niet.
| Spelvorm | Boules per speler | Boules per team | Hoogste score per werpronde |
|---|---|---|---|
| Enkelspel (1 tegen 1) | 3 | 3 | 3 |
| Doublette (2 tegen 2) | 3 | 6 | 6 |
| Triplette (3 tegen 3) | 2 | 6 | 6 |
Werpcirkel en afstanden in maten
Alle maten komen uit het RPS, versie 2021.
| Onderdeel | Maat |
|---|---|
| Getekende werpcirkel | 35 tot 50 cm doorsnee |
| Kant-en-klare werpcirkel | 50 cm binnenmaat |
| Afstand but tot binnenrand van de cirkel | minimaal 6 meter, maximaal 10 meter |
| Cirkel tot een obstakel | minimaal 1 meter |
| Cirkel tot een andere cirkel of but in gebruik | minimaal 1,5 meter |
| But tot een obstakel of de achterlijn | minimaal 50 cm |
| But tijdens de werpronde | ongeldig verder dan 20 meter of dichter dan 3 meter van de cirkel |
| Baan bij toernooien | 15 x 4 meter, minimaal 12 x 3 meter |
| Boule | metaal, 7,05 tot 8 cm doorsnee, 650 tot 800 gram |
| But | hout of kunststof, 30 mm doorsnee, 10 tot 18 gram |
Jeu de boules of petanque?
In Nederland zegt bijna iedereen jeu de boules, maar de sport die je op een camping of bij een vereniging speelt heet officieel petanque. Jeu de boules is de verzamelnaam voor spellen met ballen. Petanque is de variant uit de Provence waarbij je stilstaat in een cirkel in plaats van een aanloop te nemen.
De Nederlandse bond heet wel de Nederlandse Jeu de Boules Bond (NJBB), maar het reglement gaat over petanque.
Discussie tijdens het spel: wat mag wel en wat niet?
De vragen waar het bij Jeu de boules (petanque) het vaakst over gaat. Bij elk antwoord staat of het zo in de regels staat of dat het een huisregel is.
Mag je het but wegspelen?
Ja. Het but mag door een boule worden verplaatst en blijft dan liggen op de nieuwe plek. Pas als het van het terrein gaat, niet meer zichtbaar is vanuit de cirkel of verder dan 20 meter of dichter dan 3 meter van de cirkel komt, is het ongeldig.
Wie gooit na een werpronde het but?
Het team dat de werpronde won. Dat team werpt ook de eerste boule. Eindigt een werpronde zonder punten, dan gooit het team dat de keer daarvoor scoorde of de toss won.
Mag je een stap zetten of op één been staan bij het werpen?
Nee. Je voeten staan binnen de cirkel, raken de lijn niet en blijven op de grond tot de boule de grond raakt. Daar verwijst de naam petanque ook naar: het Provençaalse pé (voet) en tanco (stutpaal), dus voeten die stevig op hun plek staan.
Moet je met twee punten verschil winnen?
Nee. Wie het eerst 13 punten heeft, wint, ook bij 13-12.
Het but ligt uit en alleen wij hebben nog boules. Hoeveel punten?
Zo veel punten als je nog boules te spelen hebt. Hebben beide teams nog boules of geen van beide, dan telt de werpronde niet en begin je opnieuw.
Mag je de grond gladstrijken voordat je werpt?
Nee. Je mag geen steentjes wegvegen of kuilen aanstampen. Wel mag het team dat aan de beurt is één inslag van een eerder gespeelde boule dichtmaken.
Moet je onderhands werpen?
Het reglement schrijft geen werptechniek voor. Het regelt alleen waar je staat: in de cirkel, met de voeten op de grond. In de praktijk werpt iedereen onderhands, rollend of met een boogje.
Veelgemaakte fouten
- Om de beurt gooien, zoals bij veel andere spellen. Bij petanque werpt steeds het team dat niet het dichtst bij het but ligt.
- Punten geven aan beide teams. Per werpronde scoort maar één team.
- Boules oprapen voordat de score is afgesproken. Een te vroeg opgeraapte boule telt niet meer mee.
- Het but te dichtbij uitwerpen. Onder de 6 meter is de uitworp ongeldig.
- Vanaf dezelfde plek blijven gooien. De nieuwe cirkel komt op de plek waar het but aan het eind van de vorige werpronde lag.
Varianten en huisregels
Tot 11 punten
Officiële mogelijkheid: in voorrondes en tussenrondes van toernooien mag tot en met 11 punten worden gespeeld.
Op tijd
Officiële mogelijkheid: sommige toernooien spelen partijen met een tijdslimiet. Dan speel je altijd op een afgebakende baan en zijn alle lijnen eromheen uitlijnen.
Met vier of vijf spelers
Huisregel: het reglement kent alleen 1 tegen 1, 2 tegen 2 en 3 tegen 3. Met een oneven aantal spreek je zelf af hoe je de boules verdeelt, zolang beide teams evenveel boules hebben.
Kortere afstand voor kinderen
Officieel: bij wedstrijden voor de jongste jeugd mogen kortere afstanden dan 6 meter worden gebruikt.
Jeu de boules 1 tegen 1: tête-à-tête
Met twee spelers speel je enkelspel, in het Frans tête-à-tête. Ieder heeft 3 boules. De regels zijn verder gelijk, alleen kun je per werpronde hooguit 3 punten halen.
Tips die uit de regels volgen
- Leg de eerste boule vóór het but in plaats van erachter. Een boule die de tegenstander raakt, schuift dan eerder richting het but dan ervan weg.
- Houd je boules achter de hand. Het team dat als laatste nog boules heeft, kan ongestoord punten bijleggen.
- Ligt de tegenstander heel dicht bij het but, dan is wegschieten vaak beter dan proberen er nog dichter bij te komen.
- Kies bij het uitwerpen van het but de afstand waar je zelf goed op bent. Tussen 6 en 10 meter mag je vrij kiezen.
Handig erbij
Wie begint?
Vul het aantal spelers in, of de namen met komma's ertussen.
Puntenteller
Voeg de spelers toe en tel per ronde de punten op. De stand blijft op dit apparaat bewaard.
Veelgestelde vragen over Jeu de boules (petanque)
Wat zijn de regels van jeu de boules?
Je werpt vanuit een cirkel, met beide voeten op de grond en binnen de lijn, naar het but dat op 6 tot 10 meter ligt. Het team dat niet het dichtst bij het but ligt, moet werpen. Na de werpronde scoort alleen het team met de beste boule: 1 punt per boule die beter ligt dan de beste van de tegenstander. De partij gaat tot en met 13 punten.
Wat betekent jeu de boules?
Jeu de boules is Frans voor ballenspel. Het is de verzamelnaam voor spellen waarbij je metalen ballen zo dicht mogelijk bij een doelballetje werpt. De bekendste vorm is petanque.
Hoe werkt jeu de boules?
Twee teams werpen vanuit een cirkel hun boules naar een klein balletje, het but, dat op 6 tot 10 meter ligt. Het team dat niet het dichtst ligt, moet werpen. Na de werpronde krijgt het beste team 1 punt per boule die dichter ligt dan de beste van de ander. Wie 13 punten heeft, wint.
Wat is het verschil tussen jeu de boules en petanque?
Jeu de boules is de algemene naam voor balspellen met metalen ballen. Petanque is de variant uit de Provence waarbij je vanuit een cirkel werpt zonder aanloop. In Nederland worden de twee woorden door elkaar gebruikt voor hetzelfde spel.
Bronnen en controle
Deze uitleg is in eigen woorden geschreven op basis van het officiële reglement. Wijkt jullie editie af, dan gaat het regelboek uit de doos voor.
- Reglement voor de Petanquesport (RPS), NJBB · geraadpleegd op 11 oktober 2026 · Officiële Nederlandse vertaling van het FIPJP-reglement, vastgesteld 20 januari 2021. Gelinkt vanaf de reglementenpagina van NL Petanque.
- Spelregels: de 10 verkorte spelregels (NL Petanque, NJBB) · geraadpleegd op 11 oktober 2026 · Korte uitleg van de bond met de puntentelling.
- Petanque (Wikipedia) · geraadpleegd op 11 oktober 2026 · Gebruikt voor het verschil tussen jeu de boules en petanque en de herkomst van de naam.
Geschreven met hulp van AI en daarna regel voor regel naast de bron gelegd. Zo werken we. Klopt er iets niet? Meld het ons, dan passen we het aan.