Spelregels Poolbiljart (8-ball)
Eerst je zeven ballen, dan de zwarte in de pocket die je noemt
Door Redactie Spelregelwijzer · gecontroleerd op 13 oktober 2026
Bron: officieel reglement (WPA Rules of Play (World Pool-Billiards Association))
Dit heb je nodig
- 1 pooltafel met 6 pockets
- 15 genummerde ballen: 1 tot en met 7 (hele), 8 (zwart), 9 tot en met 15 (halve)
- 1 witte speelbal
- een keu per speler, krijt en een driehoek om de ballen op te zetten
8-ball is het poolspel dat in bijna elk café op tafel ligt. De regels van poolbiljart komen hierop neer: de ene speler moet de hele ballen (1 tot en met 7) wegspelen, de andere de halve (9 tot en met 15). Wie zijn zeven ballen kwijt is en daarna de zwarte 8 in een vooraf genoemde pocket stoot, wint. De regels hieronder zijn die van de wereldbond WPA. Ze wijken op een paar punten flink af van wat in het café gebruikelijk is, vooral bij fouten en bij de zwarte bal.
Poolbiljart regels in het kort
- Vijftien ballen in een driehoek, de 8 in het midden van de derde rij.
- Na de afstoot is de tafel open: wie als eerste een genoemde bal pot, krijgt die groep.
- Je noemt bij elke stoot de bal en de pocket, behalve bij de afstoot.
- Na een fout mag de tegenstander de witte bal overal op tafel neerleggen.
- De 8 te vroeg, in de verkeerde pocket of met een fout erbij: je verliest.
- De 8 bij de afstoot erin is geen winst en geen verlies.
Doel van het spel
Alle zeven ballen van je eigen groep in de pockets spelen en daarna de 8 potten in de pocket die je hebt aangekondigd, zonder daarbij een fout te maken.
Baan en materiaal
- De WPA rekent met twee tafelmaten: een speelvlak van 2,54 bij 1,27 meter (9 voet) of 2,34 bij 1,17 meter (8 voet). Op een tafel van een andere maat blijven de regels gelijk. De ballen zijn 5,715 cm in doorsnee.
- Zet de vijftien ballen strak tegen elkaar in de driehoek. De voorste bal ligt op de voetstip, het punt op een kwart van de tafellengte vanaf de korte band aan die kant.
- De 8 ligt in het midden van de derde rij, recht achter de voorste bal. Op de twee achterste hoeken van de driehoek ligt één hele en één halve bal. De rest ligt willekeurig.
- De witte bal ligt bij de afstoot achter de hoofdlijn: in het kwart van de tafel aan de andere korte kant.
- Bepaal wie afstoot. Officieel stoot ieder een bal naar de overkant en terug; wiens bal het dichtst bij de eigen korte band eindigt, mag kiezen wie begint. Tossen kan natuurlijk ook.
Zo verloopt het spel
Je blijft aan tafel zolang je op een geldige manier ballen van je eigen groep pot. Mis je of maak je een fout, dan is de ander aan de beurt.
- Stoot afBij de afstoot hoef je niets te noemen en mag de witte elke bal als eerste raken. De afstoot is geldig als er een bal in een pocket valt of als minstens vier gekleurde ballen een band raken. Lukt geen van beide, dan mag de tegenstander kiezen: de tafel zo overnemen, opnieuw opzetten en zelf afstoten, of jou opnieuw laten afstoten.
- Open tafelNa de afstoot heeft nog niemand een groep, ook niet als er bij de afstoot ballen vielen. Je mag dan op een hele of een halve spelen, maar de 8 mag niet de eerste bal zijn die je raakt.
- Noem je bal en pocketVoor elke stoot zeg je welke bal in welke pocket gaat, tenzij dat overduidelijk is. Hoe hij er komt, hoef je niet te zeggen: banden, kussens en andere ballen onderweg doen er niet toe.
- De groepen worden verdeeldZodra iemand bij een open tafel zijn genoemde bal geldig pot, hoort die groep bij hem en de andere groep bij de tegenstander. Valt de genoemde bal niet, dan blijft de tafel open en gaat de beurt over.
- Speel je groep wegVanaf nu moet de witte bal bij elke stoot eerst een bal van je eigen groep raken. Daarna moet er een bal in een pocket vallen of moet minstens één bal (de witte of een andere) een band raken. Anders is het een fout.
- Of speel bewust op veiligJe mag vooraf 'safety' zeggen. Dan gaat de beurt na je stoot naar de ander, ook als er een bal van jou valt. Die bal blijft weg.
- Pot de 8Zijn je zeven ballen weg, dan is de 8 je bal. Noem de pocket en pot hem daar zonder fout. Dan heb je het rack gewonnen.
Fouten en wat ze kosten
Na een gewone fout krijgt de tegenstander 'ball in hand': hij mag de witte bal met de hand neerleggen waar hij wil op het speelvlak.
| Situatie | Gevolg |
|---|---|
| Witte bal in een pocket of van tafel | Fout: ball in hand voor de tegenstander. |
| Witte raakt eerst een bal van de ander of de 8 (terwijl je groep nog niet weg is) | Fout: ball in hand. |
| Geen bal gepot en na het raken komt geen enkele bal tegen een band | Fout: ball in hand. |
| Gekleurde bal springt van tafel | Fout: ball in hand. De bal komt niet terug op tafel. Is het de 8, dan verlies je het rack. |
| Bal aangeraakt met hand, mouw of keu, of de witte twee keer geraakt | Fout: ball in hand. |
| Gestoten terwijl er nog ballen rolden of geen voet op de grond | Fout: ball in hand. |
| 8 gepot en tegelijk een fout gemaakt | Rack verloren. |
| 8 gepot voordat je eigen groep weg is | Rack verloren. |
| 8 in een andere pocket dan genoemd, of de 8 van tafel | Rack verloren. |
Wie wint bij 8-ball?
Een rack is voorbij als iemand de 8 geldig pot, of als iemand het rack verliest door een van de vier fouten met de 8. Een wedstrijd gaat meestal om een afgesproken aantal gewonnen racks; het reglement legt dat aantal niet vast.
Bij 8-ball tel je geen punten per bal. Het enige wat telt, is wie het rack wint. Speel je een wedstrijd, dan tel je gewonnen racks: wie het eerst het afgesproken aantal heeft, wint. Hoeveel ballen de verliezer nog op tafel had, maakt niet uit.
| Bij de afstoot | Wat gebeurt er |
|---|---|
| Een bal valt, geen fout | Je stoot door. De tafel blijft open. |
| Niets valt en minder dan vier ballen raken een band | Ongeldige afstoot: de tegenstander kiest uit overnemen, zelf opnieuw afstoten of jou opnieuw laten afstoten. |
| De 8 valt, geen fout | Jij kiest: de 8 terugleggen en doorspelen, of opnieuw afstoten. |
| De 8 valt en je maakt een fout (bijvoorbeeld wit erin) | De tegenstander kiest: de 8 terugleggen en spelen met de witte achter de hoofdlijn, of zelf opnieuw afstoten. |
| Witte bal in een pocket | De tegenstander kiest: de tafel zo overnemen, of de witte in de hand achter de hoofdlijn. |
| Een gekleurde bal vliegt van tafel | Fout. De bal blijft weg (de 8 komt terug) en de tegenstander heeft dezelfde keuze als hierboven. |
Ball in hand: overal of achter de lijn?
Dit is het grootste verschil tussen het reglement en de caféregels. Volgens de WPA mag je na elke gewone fout van de tegenstander de witte bal overal op het speelvlak neerleggen en in elke richting spelen. Je mag hem blijven verleggen tot je stoot.
Alleen rond de afstoot geldt de beperking 'achter de hoofdlijn': bij de afstoot zelf en als je na een fout bij de afstoot de witte in de hand neemt. Lig je achter de hoofdlijn, dan moet de witte die lijn eerst oversteken voordat hij een bal raakt die ook achter de lijn ligt. Liggen al je speelbare ballen achter de lijn, dan mag je de bal die er het dichtst bij ligt op de voetstip laten leggen.
Vastgelopen rack
Schuiven beide spelers alleen nog ballen heen en weer zonder dat het rack verder komt, dan kan een scheidsrechter na nog drie beurten per speler een remise uitroepen. Het rack wordt dan opnieuw opgezet en dezelfde speler stoot opnieuw af. De regel dat drie fouten op rij verlies betekent, geldt bij 8-ball niet.
Discussie tijdens het spel: wat mag wel en wat niet?
De vragen waar het bij Poolbiljart (8-ball) het vaakst over gaat. Bij elk antwoord staat of het zo in de regels staat of dat het een huisregel is.
Mag je na een fout de witte bal overal neerleggen?
Ja. Na een gewone fout heb je ball in hand op het hele speelvlak. 'Alleen achter de lijn' is een caféregel; officieel geldt die beperking alleen na een fout bij de afstoot.
Krijg je twee stoten na een fout van de ander?
Nee, niet bij 8-ball volgens de WPA. Je krijgt ball in hand en daarna een gewone beurt. Twee stoten is een caféregel die uit het Engelse pubpool komt. De WPA-variant daarvan, blackball, geeft na een fout één vrije stoot.
De zwarte valt bij de afstoot. Gewonnen of verloren?
Geen van beide. De afstoter mag kiezen: de 8 terug op tafel leggen en doorspelen, of alles opnieuw opzetten en nog een keer afstoten. Viel de witte er ook in, dan mag de tegenstander kiezen.
Je speelt op de 8 en de witte gaat erin. Verloren?
Alleen als de 8 ook valt. Blijft de 8 op tafel liggen, dan is het een gewone fout en krijgt de ander ball in hand. Je verliest pas als je de 8 pot én bij dezelfde stoot een fout maakt.
Moet de 8 in dezelfde pocket als je laatste bal?
Nee. Je mag elke pocket kiezen, zolang je hem vooraf noemt. De regel dat de 8 in de pocket van je laatste bal moet, of in de pocket ertegenover, is een huisregel.
Je pot bij de afstoot twee hele ballen. Heb je nu de hele?
Nee. Na de afstoot is de tafel altijd open. De groepen worden pas verdeeld als iemand daarna een genoemde bal geldig pot.
Je pot per ongeluk een bal van de tegenstander. Fout?
Niet als je eerst een eigen bal hebt geraakt. De bal van de ander blijft weg, daar heeft hij voordeel van. Je mag alleen doorstoten als je eigen genoemde bal bij dezelfde stoot ook is gevallen.
Veelgemaakte fouten
- De 8 vooraan of op een hoek van de driehoek leggen. Hij hoort in het midden van de derde rij.
- De groepen verdelen op basis van wat er bij de afstoot valt.
- Na een fout de witte alleen achter de lijn leggen. Volgens het reglement mag hij overal.
- Vergeten dat er na het raken een bal tegen een band moet komen als er niets valt. Een zacht tikje tegen je eigen bal is dus vaak een fout.
- Denken dat je moet zeggen dat een bal 'via de band' gaat. Alleen de bal en de pocket tellen.
Varianten en huisregels
Caféregels (huisregels)
Veelgehoord: witte bal na een fout achter de lijn, twee stoten na een fout, de 8 in de pocket van je laatste bal, en verlies als de witte valt bij het spelen op de 8. Geen van deze staat in de WPA-regels voor 8-ball. Spreek voor de eerste stoot af wat geldt.
Blackball (officieel, WPA)
De officiële versie van het Engelse pubpool, met twee groepen van zeven en een zwarte bal. Je hoeft niets te noemen, na een fout krijgt de ander één vrije stoot, en een bal van de tegenstander potten zonder er zelf een te maken is een fout.
Koppels (officieel)
Twee tegen twee: de spelers van een team stoten om en om, ook binnen dezelfde beurt aan tafel.
9-ball (officieel, WPA)
Een ander poolspel op dezelfde tafel, met alleen de ballen 1 tot en met 9. Je moet steeds eerst de laagste bal raken en wie de 9 geldig pot, wint.
Poolbiljart met 2 personen
8-ball is een spel voor twee. Met vier personen speel je in koppels en stoten de twee spelers van een team om en om.
Tips die uit de regels volgen
- Kies bij een open tafel de groep waarvan geen ballen klem liggen tegen de 8 of tegen elkaar, niet de groep waarvan toevallig al een bal weg is.
- Gebruik ball in hand om een lastige bal los te spelen in plaats van de makkelijkste bal te potten.
- Zie je geen route naar een pot, zeg dan 'safety' en leg de witte achter je eigen ballen. Raakt de ander daarna zijn eigen groep niet als eerste, dan krijg jij ball in hand.
- Pot niet al je ballen als je de 8 daarna niet kunt maken. Je eigen ballen op tafel zijn obstakels voor de tegenstander.
Handig erbij
Wie begint?
Vul het aantal spelers in, of de namen met komma's ertussen.
Bronnen en controle
Deze uitleg is in eigen woorden geschreven op basis van het officiële reglement. Wijkt jullie editie af, dan gaat het regelboek uit de doos voor.
- WPA Rules of Play (World Pool-Billiards Association) · geraadpleegd op 11 oktober 2026 · Geldig vanaf 15 september 2025. Hoofdstuk 1 tot en met 4 (algemene regels, fouten, 8-ball) en hoofdstuk 8 (blackball).
- WPA Rules of Play en Regulations, gecombineerde uitgave (kopie bij Hong Kong Billiard Sports) · geraadpleegd op 11 oktober 2026 · Zelfde uitgave van 15 september 2025; hoofdstuk 8-ball is woordelijk gelijk aan de PDF op wpapool.com. Gebruikt voor Regulation 27 (koppels).
- WPA Recommended Equipment Specifications · geraadpleegd op 11 oktober 2026 · Tafelmaten en balmaat.
Geschreven met hulp van AI en daarna regel voor regel naast de bron gelegd. Zo werken we. Klopt er iets niet? Meld het ons, dan passen we het aan.